Het aantal mensen dat de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt wordt met de dag kleiner. Dat geldt niet alleen voor burgers, maar ook voor oorlogsveteranen waarvan er steeds meer wegvallen. Even opvallend als pijnlijk is dat bijvoorbeeld te zien bij de jaarlijkse nationale en lokale herdenkingen van de Slag om Arnhem. Dat maakt het belang duidelijk om individuele verhalen over WOII op te diepen en in de vorm van onder andere documentaire fictie in het publieke geheugen te verankeren.

Bij de naoorlogse generaties neemt de belangstelling sterk toe voor de cruciale breuklijn die de Tweede Wereldoorlog is geweest in de geschiedenis van ons land. Hoe triviaal misschien ook, een beter bewijs dan de musical ‘Soldaat van Oranje’ is er niet: de theaterversie van de gelijknamige film uit 1977 die op zijn beurt gebaseerd was op een boek uit 1970, trekt bij het schrijven van deze regels al ruim acht jaar volle zalen met in totaal drie miljoen bezoekers! Een Engelstalige versie die in Londen te zien zal zijn staat op stapel. Ook de recente Nederlandse filmproductie ‘Bankier van het Verzet’ koerst wat bezoekersaantallen betreft af op een kassucces. Dat volgens critici de film wel erg ver afstaat van de historische werkelijkheid, doet daar niets aan af.

Tegelijkertijd groeit − al dan niet onder maatschappelijke druk of door het vervallen van verjaringstermijnen − het aantal overheidsinstanties en particuliere organisaties dat archiefmateriaal met betrekking tot WOII fysiek en digitaal voor zowel historici als het publiek toegankelijk maakt. Niet alleen in Nederland. Recent deden de Verenigde Naties dat. Dat leverde volgens wetenschappers opmerkelijk materiaal op. Ook het Vaticaan komt in beweging: de opening van het archief van ‘oorlogspaus’ Pius XII op 2 maart 2020 is officieel in het vooruitzicht gesteld.

Ook steeds meer particulieren zien het belang om privécollecties foto’s, brieven, dagboeken en voorwerpen via musea, de media of in (foto)boeken publiek te maken zodat de herinnering aan deze periode levend blijft. Een bijzonder voorbeeld daarvan is het recent verschenen Nederlandse fotoboek ‘Nach Holland’, waarin mede op basis van particuliere kiekjes de meidagen van 1940 vanuit Duits perspectief in beeld wordt gebracht; het Verzetsmuseum in Amsterdam wijdt er tot 19 mei 2019 een even opmerkelijke expositie aan.

Uit al dat tot nu toe verborgen materiaal dat langzaam naar de oppervlakte borrelt komen opmerkelijke persoonlijke geschiedenissen mee naar boven, geschiedenissen die het waard zijn om verteld te worden. Om de Vlaamse auteur Peter Verhelst te parafraseren, is een persoonlijk verleden ook alleen maar door taal tot leven te wekken.

De literaire vorm daarvoor is bij uitstek de documentaire roman of documentaire fictie. De documentaire roman vertelt een fictief verhaal dat gebaseerd is op een feitelijke, verifieerbare werkelijkheid.

Op dit moment werk ik aan een boek over zo’n opmerkelijke geschiedenis.

Wordt vervolgd.

Lees meer