Het aantal mensen dat de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt wordt met de dag kleiner. Dat geldt niet alleen voor burgers, maar ook voor oorlogsveteranen waarvan er steeds meer wegvallen. Even opvallend als pijnlijk is dat bijvoorbeeld te zien bij de jaarlijkse nationale en lokale herdenkingen van de Slag om Arnhem. Dat maakt direct het belang duidelijk om individuele verhalen over WOII op te diepen en in de vorm van onder andere documentaire fictie in het publieke geheugen te verankeren.

Bij de naoorlogse generaties neemt de belangstelling sterk toe voor de cruciale breuklijn die de Tweede Wereldoorlog is geweest in de geschiedenis van ons land. Een beter bewijs dan de musical ‘Soldaat van Oranje’ is er niet: de theaterversie van de gelijknamige film uit 1977 trekt bij het schrijven van deze regels al 7,5 jaar volle zalen! Ook de recente Nederlandse filmproductie ‘Bankier van het Verzet’ koerst wat bezoekersaantallen betreft af op een kassucces. Dat volgens critici de film wel erg ver afstaat van de historische werkelijkheid, doet daar niets aan af.

Tegelijkertijd groeit − al dan niet onder maatschappelijke druk of door het vervallen van verjaringstermijnen − het aantal overheidsinstanties en particuliere organisaties dat archiefmateriaal met betrekking tot WOII fysiek en digitaal voor zowel historici als het publiek toegankelijk maakt. Niet alleen in Nederland. Recent deden de Verenigde Naties dat. Dat leverde volgens wetenschappers opmerkelijk materiaal op.

Ook steeds meer particulieren zien het belang om privécollecties foto’s, brieven, dagboeken en voorwerpen via musea, de media of in (foto)boeken publiek te maken zodat de herinnering aan deze periode levend blijft. Een sprekend voorbeeld daarvan is het recent verschenen Nederlandse fotoboek ‘Nach Holland’, waarin mede op basis van particuliere kiekjes de meidagen van 1940 vanuit Duits perspectief in beeld wordt gebracht.

Uit al dat tot nu toe verborgen materiaal dat langzaam naar de oppervlakte borrelt komen opmerkelijke persoonlijke geschiedenissen mee naar boven, geschiedenissen die het waard zijn om verteld te worden. Om de Vlaamse auteur Peter Verhelst te parafraseren, is een persoonlijk verleden ook alleen maar door taal tot leven te wekken.

De literaire vorm daarvoor is bij uitstek de documentaire roman of documentaire fictie. De documentaire roman vertelt een fictief verhaal dat gebaseerd is op een feitelijke, verifieerbare werkelijkheid.

Op dit moment werk ik aan een boek over zo’n opmerkelijke geschiedenis.

Wordt vervolgd.

Lees meer